Kıdem ve İhbar Tazminatları

0
888

Şimdi hayali bir karakter oluşturalım ve konuları daha iyi kavramamıza yardımcı olsun. Ahmet 2 yıldır A Plastik A.Ş işletmesinde işçi olarak çalışmaktadır. Ahmet’in aylık maaşı 2.000 TL ‘dir.

İhbar tazminatı; Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce, durumun karşı tarafa bildirilmesidir. İş sözleşmesi feshedilirken fesheden taraf, karşı tarafa bu durumu, o iş yerinde çalışma sürelerine göre önceden bildirim yapmalıdır. Bu bildirimin yapılmasının nedeni tarafların kendisini bu duruma hazırlamasıdır.

Bildirim süreleri işçinin çalışma süresine göre değişiklik gösterir ;

0-6 ay arası çalışma için 2 hafta önceden,
6 ay ile 1.5 yıl arası çalışma için 4 hafta önceden,
1.5 yıl ile 3 yıl arası çalışma için 6 hafta önceden,
3 yıl ve daha fazla çalışma süresi için 8 hafta önceden bildirim yapılması zorunludur.

Kıdem tazminatı ise, yasada belirtilen asgari bir çalışma süresini dolduran işçinin iş akdinin yine yasada sayılan nedenlerden biriyle son bulması halinde, işçiye kıdemi ve ücreti dikkate alınarak ödenmesi gereken bir miktar paradır.

1475 sayılı iş kanunun da kıdem tazminatına yer verilmiş ve kıdem tazminatının kazanılabilmesi için bazı koşulların gerçekleşmesi gerektiğini öngörmüştür. Bu koşullar nelerdir? Öncelikle işçi o işyerinde en az 1 yıldır çalışıyor olması gerekir. İkinci olarak ise iş sözleşmesini haklı nedenlerle feshetmesi gerekmektedir veya işveren tarafından İş kanunun 25/2. Maddesine göre iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenden dolayı feshedilmiş olmalıdır.
Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin en son almış olduğu brüt maaş ile çalıştığı yıl çarpılarak bulunur.

İŞVERENİN İŞÇİSİNE HABER VERMEDEN İŞTEN ÇIKARTMASI DURUMU

Örneğin işveren A Plastik A.Ş. işyerinde sigortalı olarak 2 yıldır çalışan işçisi Ahmet’i haber vermeden haklı bir nedeni olmaksızın çıkartır ise bu durumda Ahmet hem ihbar tazminatı hem de kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Yukarıda vermiş olduğumuz bilgilere göre A Plastik A.Ş. ödememek için işçisini çıkartmak istediğini Ahmet’e 6 hafta önceden haber vermeliydi. Ahmet işletmede 1 yılını doldurduğundan dolayı her halükarda kıdem tazminatı alabilecektir.
Peki belirtilen durumda Ahmet İşyerinden toplam ne kadar tazminatı alabilir ?
Ahmet’in maaşı 2000 TL yani haftalık ücreti 2000/4= 500 TL’dir. Dolayısıyla Ahmet 3.000 TL (6×500 TL) ihbar tazminatı almaya hak kazanmıştır. Ayrıca işyerinde bir yılını doldurduğu için 4.000 TL (2×2000 TL) kıdem tazminatı almaya hak kazanmış olur. Dolayısıyla Ahmet işyerinden 7.000 TL tazminat alabilir.

İŞVERENİN İŞÇİSİNE HABER VEREREK İŞTEN ÇIKARTMASI DURUMU

Söz konusu durumda A Plastik A.Ş. Ahmet’e 6 hafta boyunca her gün 2 saat iş arama izni vermek zorundadır ve dolayısıyla Ahmet sadece kıdem tazminatını alır.
Eğer işveren işçisini haklı bir neden ile çıkartacak olursa işçi hem kıdem tazminatı hem ihbar tazminatı alamaz. Yada bu durumun tam tersini düşünelim işçi haklı bir neden olmaksızın işten ayrılırsa yani istifa ederse herhangi bir tazminat alamayacaktır.

İşçi İçin Haklı Nedenler Nelerdir?

Örneğin; Ahmet çalıştığı iş yerinde kendisine veya aile üyelerinden birine karşı işveren tarafından, şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylenirse, gözdağı verir ya da sataşırsa ve İş kanunun 24.maddesinde sayılan diğer durumlar da Ahmet(işçi) iş sözleşmesini derhal haklı nedenlerle feshedebilir. Bu durumda kıdem tazminatına hak kazanır. Yine işçi; sağlık nedenlerinden dolayı iş sözleşmesini feshederse kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Ahmet A Plastik A.Ş. işletmesinde çalışmaya başladıktan sonra akciğer hastalığına tutulmuş ise burada iş işçinin sağlığı için tehlike oluşturacağından Ahmet bu durumda iş sözleşmesini feshetmesi durumunda yine kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

İşveren için haklı nedenler nelerdir?

İş hukukunda işçinin haklı nedenlerle fesih hakkı kadar işvereninde haklı nedenlerle fesih hakkı vardır. İşveren haklı nedenlerle fesih hakkı sadece İş kanununa göre ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan durumlarla iş akdinin feshedilmesi durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bunun dışında iş sözleşmesinin sağlık nedenleriyle feshedilmesi veya zorlayıcı sebeplerle feshedilmesi durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlarına bakacak olursak, işçinin işvereni vasıfları hakkında yanıltması, hakaret etmesi, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması, İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması, İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi gibi durumlar da işveren iş sözleşmesini haklı nedenlerle feshederse işçi kıdem tazminatı kazanamayacaktır.

Emeklilik, Askerlik, Evlilik, Toplu Ödeme Almak Amacıyla İş Sözleşmesi Feshedilirse Kıdem tazminatının Durumu Ne Olacaktır?

İş Kanununa göre işçi askerlik dolayısıyla iş sözleşmesini feshederse kıdem tazminatı işçiye ödenecektir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta sözleşmenin makul süreler içinde feshedilmesidir. Örneğin; İşçi 5.5 ay sonra askere gidecek ve 5.5 ay önceden iş sözleşmesini feshederse Yargıtay’a göre bu süre makul bir süre değildir.(Y9HD 9719/11051) Emeklilik ve toplu ödeme almak amacıyla feshedilmesi durumunda işçiye kıdem tazminatı ödenir. Ancak öncelikle yetkili kuruma başvurup bunu belgelendirmesi gerekmektedir.

Kadın İşçilerin Evlenme Nedeniyle Sözleşmeyi Fesih Hakkı ve Kıdem Tazminatı

İş Kanununa göre kadın işçi evlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini sona erdirebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak burada da dikkat edilmesi gereken husus kullanılan fesih hakkının, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olmamalıdır. Örneğin; Kıdem tazminatı almak amacıyla eşinden ayrılıp aynı kişiyle yeniden evlenilmesi hakkın kötüye kullanılması ve kanuna karşı hile niteliğindedir. (Y9HD 6776/6979)